بر اساس گزارش روزنامه فایننشال تایمز، دولت چین در حال بررسی وضع مقررات جدیدی برای کنترل صادرات مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی، وزنهای مدل (Model Weights)، فناوریهای مرتبط با نیمههادیها و تراشههای هوش مصنوعی است. این اقدام در پاسخ به تشدید رقابت فناوری میان چین و آمریکا انجام میشود و هدف آن جلوگیری از انتقال فناوریهای راهبردی به خارج از کشور، حفاظت از داراییهای فناورانه چین و تقویت امنیت ملی عنوان شده است. هنوز تصمیم نهایی اتخاذ نشده و مقامات چینی در حال مشورت با شرکتهای بزرگ هوش مصنوعی و تولیدکنندگان تراشه هستند. 
بررسی رژیم جدید کنترل صادرات
بر اساس گزارش فایننشال تایمز، وزارت بازرگانی چین (MOFCOM) در حال رایزنی با شرکتهای بزرگ حوزه هوش مصنوعی، تولیدکنندگان نیمههادی و سایر نهادهای مرتبط برای تدوین یک رژیم جدید کنترل صادرات است. این مقررات میتواند صادرات یا انتقال برخی مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی، وزنهای مدل، فناوریهای طراحی تراشه و سایر فناوریهای حساس را مشمول دریافت مجوز دولتی کند. با این حال، مقامات تأکید کردهاند که هنوز تصمیم نهایی اتخاذ نشده و جدول زمانی مشخصی برای اجرای این مقررات وجود ندارد.
مدلهای هوش مصنوعی به عنوان فناوری راهبردی
در پیشنویسهای مورد بررسی، مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی و وزنهای آموزشی آنها به عنوان داراییهای راهبردی ملی تلقی میشوند. هدف اصلی جلوگیری از انتقال فناوریهایی است که میتوانند در کاربردهای نظامی، اطلاعاتی، امنیت سایبری یا رقابت صنعتی مورد استفاده قرار گیرند. این رویکرد مشابه سیاستهایی است که ایالات متحده طی سالهای اخیر برای محدود کردن صادرات تراشههای پیشرفته و فناوریهای هوش مصنوعی به چین اجرا کرده است.
احتمال محدود شدن دسترسی خارجی
یکی از گزینههای مطرحشده، محدود کردن دسترسی شرکتها و کاربران خارجی به پیشرفتهترین مدلهای هوش مصنوعی چین است. طبق گزارشها، ممکن است استفاده آنلاین از برخی مدلها همچنان امکانپذیر باشد، اما دانلود کامل وزنهای مدل، اجرای محلی (Local Deployment) یا انتقال فناوریهای حساس بدون مجوز دولت ممنوع شود. این اقدام با هدف جلوگیری از انتقال مستقیم فناوریهای پیشرفته به رقبا دنبال میشود.
تراشهها و نیمههادیها نیز در فهرست محدودیتها
علاوه بر مدلهای هوش مصنوعی، دولت چین در حال بررسی اعمال محدودیت بر صادرات برخی فناوریهای طراحی و تولید تراشه، مالکیت فکری مرتبط با نیمههادیها و حتی تولید خارجی تراشههایی است که بر اساس فناوریهای چینی توسعه یافتهاند. همچنین احتمال وضع محدودیت برای خرید یا سرمایهگذاری خارجی در شرکتهای راهبردی هوش مصنوعی و نیمههادی چین نیز مطرح شده است.
پاسخ به رقابت فناوری با آمریکا
این اقدام در شرایطی مطرح میشود که ایالات متحده طی سالهای اخیر صادرات تراشههای پیشرفته، تجهیزات ساخت نیمههادی و برخی فناوریهای هوش مصنوعی به چین را محدود کرده است. اکنون پکن نیز در حال بررسی ابزارهای مشابه برای حفاظت از فناوریهای بومی خود است و به نظر میرسد هر دو کشور، هوش مصنوعی و نیمههادیها را به عنوان داراییهای راهبردی امنیت ملی تلقی میکنند.
نگرانی شرکتهای فناوری چین
برخی شرکتهای بزرگ فناوری چین در جریان مشورتهای دولت اعلام کردهاند که اعمال محدودیتهای بیش از حد ممکن است روند نوآوری، همکاریهای بینالمللی و رقابت جهانی آنها را تحت تأثیر قرار دهد. این شرکتها معتقدند دسترسی بازارهای بینالمللی برای توسعه اکوسیستم هوش مصنوعی چین اهمیت زیادی دارد و هرگونه محدودیت باید بهگونهای طراحی شود که مانع رشد صنعت نشود.
هنوز تصمیم نهایی اتخاذ نشده است
بر اساس گزارشها، مذاکرات میان دولت و صنعت همچنان ادامه دارد و هیچ تصمیم نهایی درباره دامنه محدودیتها، فناوریهای مشمول یا زمان اجرای مقررات اتخاذ نشده است. بنابراین ممکن است نسخه نهایی مقررات با پیشنهادهای فعلی تفاوت داشته باشد یا بخشی از محدودیتهای مطرحشده هرگز اجرایی نشوند.
اهمیت راهبردی
بررسی این مقررات نشان میدهد که رقابت ژئوپلیتیکی در حوزه هوش مصنوعی وارد مرحله جدیدی شده است؛ مرحلهای که در آن نهتنها تراشهها، بلکه خود مدلهای هوش مصنوعی، وزنهای مدل، دادههای آموزشی و فناوریهای طراحی به داراییهای راهبردی تبدیل شدهاند. اگر این سیاست اجرایی شود، چین نیز همانند آمریکا از ابزار کنترل صادرات برای حفاظت از مزیت فناورانه خود استفاده خواهد کرد. این تحول میتواند به شکلگیری دو اکوسیستم نسبتاً مستقل هوش مصنوعی در جهان، افزایش محدودیتهای انتقال فناوری و تشدید رقابت میان قدرتهای بزرگ در حوزه AI و نیمههادیها منجر شود.