وزارت دفاع آمریکا از طریق واحد نوآوری دفاعی (DIU) برنامهای جدید برای توسعه پهپادهای ارزانقیمت، ماژولار و قابل تولید انبوه آغاز کرده است. این سامانههای بدون سرنشین قرار است بخشی از مأموریتهای پهپادهای MQ-9 Reaper را با هزینهای بسیار کمتر انجام دهند و در نبردهای آینده بهصورت گروهی، با قابلیت جایگزینی سریع پس از تلفات و امکان حمل محمولههای متنوع به کار گرفته شوند. این برنامه نتیجه درسآموختههای جنگ اوکراین و درگیریهای اخیر خاورمیانه است و بخشی از راهبرد آمریکا برای افزایش ظرفیت تولید انبوه سامانههای بدون سرنشین محسوب میشود. 
آغاز برنامه جدید وزارت دفاع آمریکا
واحد نوآوری دفاعی وزارت دفاع آمریکا (Defense Innovation Unit – DIU) فراخوانی برای توسعه یک سامانه هوایی بدون سرنشین جدید منتشر کرده است که بتواند بسیاری از مأموریتهای پهپاد MQ-9A Reaper را با هزینه بسیار کمتر انجام دهد. هدف این برنامه، توسعه پهپادهایی است که ظرف پنج سال آینده آماده استقرار عملیاتی شوند و بتوان آنها را در تعداد زیاد تولید کرد.
دلایل آغاز این برنامه
پنتاگون اعلام کرده است تجربه جنگ اوکراین و همچنین درگیریهای اخیر در خاورمیانه نشان داده است که استفاده گسترده از پهپادهای ارزانقیمت، قابل جایگزینی و تولید انبوه، نسبت به اتکا به سامانههای بسیار گرانقیمت، مزیت عملیاتی قابل توجهی ایجاد میکند. همچنین از دست رفتن تعداد زیادی از پهپادهای MQ-9 Reaper در نبردهای اخیر، ضرورت استفاده از سامانههای کمهزینهتر را برجسته کرده است.
ویژگیهای مورد انتظار پهپاد جدید
بر اساس فراخوان DIU، پهپاد جدید باید دارای طراحی ماژولار و معماری باز باشد تا بتوان انواع حسگرها، سامانههای ارتباطی، تجهیزات جنگ الکترونیک یا مهمات را متناسب با مأموریت روی آن نصب کرد. همچنین این سامانه باید امکان ارتقای سریع، تعمیر آسان و تولید توسط چندین شرکت را داشته باشد و وابسته به یک تأمینکننده خاص نباشد.
تمرکز بر تولید انبوه و هزینه پایین
یکی از مهمترین الزامات برنامه، کاهش چشمگیر هزینه تولید است. برخلاف MQ-9 Reaper که ارزش هر فروند آن دهها میلیون دلار است، پهپادهای جدید باید به اندازهای ارزان باشند که از دست رفتن آنها در میدان نبرد قابل پذیرش باشد. پنتاگون تأکید کرده است نیروهای مسلح دیگر نمیتوانند تنها به سامانههایی با قیمت ۳۰ میلیون دلار یا بیشتر تکیه کنند و به ناوگانی از پهپادهای ارزان و قابل جایگزینی نیاز دارند.
قابلیت عملیات گروهی
DIU اعلام کرده است پهپادهای پیشنهادی باید قابلیت اجرای عملیات گروهی (Massed Operations) و همکاری با سایر سامانههای بدون سرنشین را داشته باشند. این پهپادها باید بتوانند بهصورت هماهنگ مأموریتهای شناسایی، مراقبت، هدفیابی، حمله و پشتیبانی را انجام دهند و در صورت از دست رفتن تعدادی از آنها، مأموریت همچنان ادامه یابد.
جایگزین کامل MQ-9 نیست
پنتاگون تأکید میکند هدف این برنامه حذف MQ-9 Reaper نیست، بلکه ایجاد یک لایه مکمل در ساختار پهپادی نیروهای مسلح است. MQ-9 همچنان برای مأموریتهای پیچیده، برد بلند و عملیاتهای حساس مورد استفاده قرار خواهد گرفت، اما بخش قابل توجهی از مأموریتهای پرخطر یا پرشمار میتواند توسط سامانههای ارزانتر انجام شود.
ارتباط با راهبرد Drone Dominance
این پروژه بخشی از راهبرد گستردهتر «Drone Dominance» وزارت دفاع آمریکاست که هدف آن افزایش سریع ظرفیت تولید سامانههای بدون سرنشین و کاهش وابستگی به تجهیزات گرانقیمت است. این راهبرد بر توسعه سامانههای باز، استفاده از فناوریهای تجاری، تسریع فرآیند خرید و همکاری گسترده با شرکتهای نوپا و صنایع خصوصی تأکید دارد.
نقش واحد نوآوری دفاعی
مسئولیت اجرای این فراخوان بر عهده Defense Innovation Unit است؛ نهادی که ارتباط میان وزارت دفاع و شرکتهای فناوری را برقرار میکند. DIU در سالهای اخیر به یکی از مهمترین بازیگران توسعه سامانههای خودمختار، هوش مصنوعی و پهپادهای نظامی تبدیل شده و نقش محوری در جذب فناوریهای تجاری برای کاربردهای نظامی ایفا میکند.
ویژگیهای عملیاتی مورد انتظار
بر اساس نیازمندیهای منتشرشده، پهپادهای پیشنهادی باید دارای برد عملیاتی بالا، قابلیت حمل محمولههای متنوع، امکان پرواز در محیطهای دارای تهدید، قابلیت استقرار سریع و پشتیبانی آسان باشند. همچنین طراحی ماژولار باید امکان بهروزرسانی نرمافزار و سختافزار را بدون نیاز به طراحی مجدد کل سامانه فراهم کند.
اهمیت راهبردی
این برنامه نشاندهنده تغییر اساسی در رویکرد آمریکا نسبت به جنگهای آینده است. به جای تکیه انحصاری بر سامانههای بسیار پیشرفته و گرانقیمت، پنتاگون به دنبال ترکیبی از پهپادهای پیشرفته و ناوگان بزرگی از سامانههای ارزان، ماژولار، قابل تولید انبوه و قابل جایگزینی است. این تغییر، مستقیماً تحت تأثیر تجربه جنگ اوکراین، افزایش تهدیدات پهپادی و رقابت فناوری با چین و سایر قدرتهای نظامی شکل گرفته و انتظار میرود در سالهای آینده ساختار نیروهای هوایی و عملیات مشترک آمریکا را متحول کند.